ÔNG HOÀNG THỦY TINH ĐÔNG DƯƠNG, DOANH NHÂN YÊU NƯỚC TRỊNH ĐÌNH KÍNH

0

TRỊNH ĐÌNH KÍNH – NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO NGÀNH THỦY TINH VIỆT NAM

Từ một cậu bé giúp việc trong các lò sản xuất thủy tinh của người Hoa tại Việt Nam, Trịnh Đình Kính đã tự mình tạo nên một nhãn hiệu thủy tinh danh tiếng và đáng tự hào cho Việt Nam: thủy tinh Thanh Đức.

Sản phẩm thủy tinh do ông sản xuất không chỉ chiếm lĩnh thị trường Đông Dương mà còn được xuất qua Pháp và các nước thuộc địa khác. Ứng dụng thành công hàng loạt các công nghệ mới trong sản xuất, Trịnh Đình Kính được phong tặng chức danh: ông hoàng thủy tinh xứ Đông Dương. Có thể nói, Trịnh Đình Kính chính là người đã lát viên gạch hồng đầu tiên, xây dựng nền móng cho ngành thủy tinh của Việt Nam.

tai-xuong-2

Từ khát vọng làm chủ

Trịnh Đình Kính sinh năm 1886 tại làng Đôn Thư, xã Kim Thư, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây. Ra đời trong cảnh nước mất nhà tan, Trịnh Đình Kính sớm trở thành cậu bé mồ côi cha. Trịnh Đình Thành – cha cậu, đã hy sinh khi tham gia trong cuộc khởi nghĩa Cần Vương.

Để phụ giúp gia đình, Trịnh Đình Kính phải đi gánh thuê than xỉ cho các lò nấu thủy tinh của người Hoa ở Hàng Bồ khi mới 10 tuổi. Chăm chỉ, cần mẫn và bền bỉ trong công việc, cậu được một ông chủ người Hoa quý mến nên nhận vào làm người giúp việc. Không những siêng năng, Trịnh Đình Kính còn tỏ ra rất thông minh, khôn khéo và trung thực. Tính cách và cách sống của cậu đã khiến người chủ của mình cảm phục. Ông nhận cậu làm con nuôi và quyết định truyền nghề thổi thủy tinh lại cho cậu.

Thời đó, Việt Nam chỉ có lò thủy tinh của người Hoa. Sản phẩm cũng chỉ có bóng đèn thuốc phiện, bóng đèn hai dây, chai lọ đựng kẹo, thông phong – bóng đèn dùng cho đèn hoa kỳ. Chính vì vậy, Trịnh Đình Kính nuôi ý tưởng mở một xưởng thủy tinh của riêng mình – một người Việt Nam. Ông khát khao tạo ra nhiều sản phẩm thủy tinh với những mẫu mã đa dạng, đẹp và chất lượng cao. Ông muốn sản phẩm của mình sẽ được bán ra thị trường Đông Dương.

13092064_809494815823866_2018916224154163135_n

Sau 18 năm gắn bó với lĩnh vực thủy tinh, Trịnh Đình Kính đã tiếp thu tất cả kiến thức về thủy tinh, từ đắp lò nấu, làm khuôn hàng, kỹ thuật thổi thủy tinh đến cả bí quyết pha màu thổi thủy tinh màu xanh. Năm 1914, với số vốn không nhiều, ông hợp tác với một người bạn mở một xưởng sản thủy tinh. Sau đó không lâu, người bạn của ông rút lui và ông trở thành ông chủ của xưởng sản xuất thủy tinh Thanh Đức, đặt tại 65 Hàng Bồ. Lúc này Trịnh Đình Kính 28 tuổi.

Thời gian đầu, Thanh Đức cũng chỉ sản xuất các mặt hàng cũ: lọ bánh kẹo, thông phong… Sản phẩm của Thanh Đức và của những người Hoa ở Hà Nội không được tầng lớp thượng lưu và người Pháp ở xứ Đông Dương ưa chuộng. Những người này chỉ quen dùng hàng thủy tinh của Pháp.

Đến chiếm lĩnh thị trường Đông Dương

Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra, sản phẩm thủy tinh của Pháp cũng không còn đường vào Đông Dương. Trịnh Đình Kính biết rằng đây là cơ hội để Thanh Đức vươn lên và chiếm lĩnh thị trường. Ông đầu tư chiều sâu cho mẫu mã và chất lượng thủy tinh của mình. Sản phẩm thủy tinh Thanh Đức trở thành sản phẩm đầu tiên của Việt Nam có mặt và chiếm một vị trí quan trọng trong nhà Gô-đa ở Hà Nội.

Nhà Gô-đa là siêu thị đầu tiên của Việt Nam nhưng do người Pháp quản lý. Trước đó, chất lượng sản phẩm thủy tinh của Việt Nam rất kém, cứ gặp nước sôi là rạn nứt. Trịnh Đình Kính đã phải mất rất nhiều thời gian cho việc nghiên cứu và thử nghiệm. Sản phẩm của ông không những đẹp mà còn không bị rạn nứt hoặc vỡ trong điều kiện nhiệt độ khác nhau. Khi nấu thủy tinh, ông lấy phần thủy tinh có bọt để làm loại hàng thường, còn phần thủy tinh đọng phía dưới làm loại hàng cao cấp. Việc sản xuất phân cấp này giúp ông tận dụng được nguyên liệu, sản phẩm làm ra cũng có thể đáp ứng được nhu cầu của nhiều đối tượng tiêu dùng. Vì vậy Gô-đa quyết định ký hợp đồng với Thanh Đức. Và sản phẩm thủy tinh của Thanh Đức bắt đầu xâm nhập Đông Dương thông qua nhà Gô-đa.

tai-xuong

Thời đó, thổi thủy tinh màu xanh là bí quyết riêng của người Hoa, không được truyền ra ngoài. Nhưng Trịnh Đình Kính là một ngoại lệ. Tuy nhiên, ông không muốn chỉ có một màu xanh duy nhất này. Vì vậy, ông tìm tòi, nghiên cứu để chế tạo ra thủy tinh với nhiều màu khác nhau, cải tiến hoa văn ngày một đẹp hơn. Đa dạng về mẫu mã và sản phẩm, thủy tinh Thanh Đức ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng và đánh giá cao. Uy tín và vị thế của Thanh Đức ngày càng được khẳng định và vững mạnh. Thủy tinh Thanh Đức chiếm phần lớn tại Gô-đa và các cửa hàng của Đông Dương. Những người Pháp và những người giàu có tại Việt Nam bắt đầu quen với nhãn hiệu Thanh Đức. Các nước thuộc địa của Pháp cũng đặt hàng trực tiếp tại Thanh Đức.

Đơn đặt hàng ngày càng nhiều. Mặt hàng cũng ngày càng phong phú và phức tạp hơn. Thanh Đức là xưởng đầu tiên cho ra đời các mặt hàng mà trước đó chưa hề có trên thị trường Việt Nam: những bóng đèn lớn với đường kính lên tới 45cm, những sản phẩm thủy tinh màu trắng sứ, sản phẩm thủy tinh có khắc hoa văn.

Trịnh Đình Kính không ngừng cho cải tiến, nâng cấp máy móc và lò nấu. Mất khá nhiều thời gian nghiên cứu, ông đã chế tạo thành công máy vẽ hoa văn trên thủy tinh. Tiếp đó, ông cũng thử nghiệm thành công công nghệ mới cho ngành thủy tinh lúc bấy giờ: công nghệ gọt thủy tinh. Với việc ứng dụng công nghệ mới này, Trịnh Đình Kính đã làm một cuộc cách mạng thực sự trong ngành thủy tinh lúc đó. Chính những thành công của Trịnh Đình Kính đã khiến cho người Pháp phải từ bỏ ý định đưa sản phẩm thủy tinh của họ quay lại thị trường Đông Dương.

Sáng tạo và phát triển công nghệ thủy tinh Việt

Sản phẩm thủy tinh của Thanh Đức 16 lần được tặng huy chương vàng tại các hội chợ Đông Dương. Ông chủ của nó – Trịnh Đình Kính được giới doanh thương phong tặng là ông hoàng thủy tinh xứ Đông Dương. Sau này, Gô-đa và thị trường thuộc địa của Pháp, các bệnh viện và viện Pasteur ở Hà Nội, Sài Gòn cũng đặt Thanh Đức sản xuất các sản phẩm thủy tinh đựng thuốc và dùng cho phòng thí nghiệm. Trước sự lớn mạnh của Thanh Đức, các xưởng thủy tinh của người Hoa tại Việt Nam dần dần rút lui. Các xưởng thủy tinh của người Việt mọc lên như nấm. Tất cả những ông chủ của các xưởng mới này đều trưởng thành từ Thanh Đức.

Với tất cả những gì đã làm được, Trịnh Đình Kính được vua Bảo Đại tặng Nam Long Bội tinh vì đã có công làm rạng danh người Việt trong những năm dài nô lệ.

Công việc kinh doanh của Trịnh Đình Kính đang trên đà phát triển thì chiến tranh Trung – Nhật bùng nổ. Những chiếc nồi nấu thủy tinh làm bằng đá mà ông đặt từ Tứ Xuyên (Trung Quốc) không thể chuyển tới Việt Nam cho Thanh Đức. Không nản, ngày đêm ông nghiên cứu cách chế tạo nồi. Thành quả của những tháng ngày mất ngủ đó là sự ra đời của một loại nồi nấu thủy tinh mới bằng đất chịu lửa. Thành công luôn mỉm cười với Trịnh Đình Kính.

Trịnh Đình Kính là một trong những nhà tư sản yêu nước, đã ủng hộ tích cực trong cuộc cứu đói nhân dân vào những năm 1945 – 1946. Năm 1947, ông bị Pháp bắt giam nhiều ngày vì tội ủng hộ Việt Minh.

Hòa bình lập lại, Thanh Đức tiếp tục hoạt động và sản xuất đồ thủy tinh cho các cửa hàng mậu dịch. Nhưng sau đó không lâu, Thanh Đức trở thành tài sản của Nhà nước. Còn những người thợ do Thanh Đức đào tạo vẫn tiếp tục xây dựng ngành thủy tinh Việt Nam tới nay.

Với tất cả những đóng góp của mình, Trịnh Đình Kính – ông hoàng thủy tinh xứ Đông Dương cùng với Bạch Thái Bưởi – vua tàu thủy, Nguyễn Sơn – ông chúa sơn… xứng đáng được xếp vào đội ngũ những nhà tư sản yêu nước danh tiếng của Việt Nam.
***
TRỊNH GIA THẾ MIẾU

13092143_809494909157190_7789773073256053028_n
Trong nghề thủy tinh, ông Trịnh Đình Kính không bao giờ quên ơn ông thầy người Hoa đã cưu mang ông thuở thơ ấu đơn côi nghèo đói và đã dạy nghề cho ông. Dẫu rằng sau đó, ông là người đầu tiên kết thúc sự tung hoành của các ông chủ người Hoa trong ngành thủy tinh. Và trong cuộc đời, ông không bao giờ quên được tổ ông, dòng họ của mình. Vào đầu thế kỷ XX, ông Trịnh Đình Kính đã về quê dựng lên ngôi miếu thờ Trịnh gia với tư cách là hậu duệ thứ chín của Chúa Trịnh Căn. Đây là một công trình kiến trúc tạo hình thế kỷ XIX. Bên cạnh các cổ vật của thế kỷ XVII còn có nhiều tư liệu thư tịch cổ “Thiên hòa danh bách vịnh” của Trịnh Căn, “Đại Nam văn uyển” của Trịnh Sâm v.v… Sau khi cách mạng thnàh công, ngôi miếu thờ này được gia đình ông Trịnh Đình Kính cho Ủy ban hành chính huyện Thanh Oai mượn làm trụ sở. Năm 1989, UBND xã Kim Thư đã ra quyết định số 02QĐ/UB do chủ tịch xã Nguyễn Công Bạ ký trả lại ngôi miếu thờ. Nhưng cho đến bây giờ chính quyền địa phương vẫn chưa thực hiện quyết định ấy.

13095898_809494999157181_6406115656630411280_n

13092025_809495145823833_1757808102213569731_n

13043319_809495059157175_1877196546805681892_n

13015154_809494872490527_6391300746621465126_n

Và họ đang phá dần đi một di sản kiến trúc. Ngôi miếu thờ Trịnh gia thuộc quyền sở hữu gia đình ông Trịnh Đình Kính và sau đó, nó là một di tích văn hóa của Quốc gia. Ngành văn hóa đã mấy lần định xếp hạng ngôi miếu thờ Trịnh gia thành di tích văn hóa để bảo vệ di tích. Nhưng họ không thể nào lập được bởi sự lập lờ của chính quyền địa phương. Ngày giỗ, ngày tết, con cháu Trịnh gia về thắp hương tổ tiên mình cũng bị ngăn cản. Bây giờ sân đình đã bị phá, nhà ngang cũng bị phá, và những gì sẽ bị phá tiếp theo ??? Tôi đã nhìn thấy gương mặt buồn của ông Trịnh Đình Tiến (con trai cụ Trịnh Đình Kính và là hậu duệ thứ 10 của Chúa Trịnh Căn) và ông Trịnh Phạm Đa (anh em chú bác với ông Trịnh Đình Tiến) khi nói chuyện đến ngôi miếu thờ này. Ngôi miếu đã trở thành di sản văn hóa vật thể kiến trúc thời Nguyễn hồi đầu thế kỷ XX mà ngày nay luật Nhà nước ta đã bảo vệ.

tai-xuong-1
***
Hình ảnh và tư liệu sử dụng đã có năm 2010 nên có thể không còn chính xác ở thời điểm hiện tại. Ít hôm nữa mình sẽ tới tận nơi để khảo sát.

(st)

Share.

About Author

Leave A Reply